Son yazımızda Türkiye’nin öğretmenlik krizinden söz etmiş; bu krizin alt başlıklarını oluşturan konuları, ataması yapılmayan öğretmenler, Öğretmenlik Mesleği Kanunu ve kariyer basamakları, yetersiz atamalar, adaletsiz mülakatlar, Millî Eğitim Akademisinin, öğretmenlerin ve eğitim fakültelerinin itirazlarına rağmen açılması, proje okullarda resen atamalar, ilçe grupları düzenlemesi, özel okul öğretmenleri, norm kadro açıkları ve ücretli öğretmen istihdamı başlıkları çerçevesinde detaylı olarak değerlendirmiştik.
Bu değerlendirmede eksik bıraktığımız birçok konu oldu. Bunlardan birisi de zorunlu hizmet bölgelerinde görev yapan öğretmenlerin, zorunlu hizmet görevlerini tamamladıkları halde isteğe bağlı il dışı atama isteklerinin, yeterli kontenjan olmadığı gerekçesiyle uzun yıllardır yeterince karşılanamaması olduğunu ifade edebiliriz.
Öğretmenlerin atama ve yer değiştirmeleri; “Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğine göre yapılır.
İsteğe Bağlı Yer Değiştirme İşlemleri, İl içi isteğe bağlı yer değiştirmeler ve İl dışı isteğe bağlı yer değiştirmeler olarak ikiye ayrılır.
İller arası isteğe bağlı yer değiştirmelerde yasal prosedür şu şeklidedir;
Kadrolu öğretmenler, kadrolarının bulunduğu ilde fiilen öğretmen veya ikinci görev kapsamında eğitim kurumu yöneticisi olarak 3 yıllık çalışma süresini tamamlamaları, Sözleşmeli öğretmenlikten öğretmen kadrolarına atananlar, 1 yıl kadrolu olarak görev yapmış olmak şartıyla görev yaptıkları ilde 3 yıllık çalışma süresini tamamlamaları, hâlinde iller arası yer değiştirme isteğinde bulunabilir.
İller arası isteğe bağlı yer değiştirmeler, Bakanlık tarafından belirlenen takvim çerçevesinde mayıs ayında yayımlanan duyuruya göre yapılır. Duyuruda; başvuru şartları, başvuru şekli ve diğer hususlar belirtilir.
İller arası isteğe bağlı yer değiştirmeler, kadrolu öğretmenlerin tercihleri de dikkate alınmak suretiyle alanlarında ihtiyaç duyulan eğitim kurumlarına hizmet puanı üstünlüğüne göre yapılır. Hizmet puanlarının eşit olması durumunda, öğretmenlikteki hizmet süresi daha fazla olana öncelik verilir.
Yıllarca, zorunlu hizmet bölgesinde çalışıp, başka illere atanamayan öğretmenler arasında 15 yıl aynı yerde kalan öğretmenler var. İller arasındaki yer değiştirmelerde hizmet puanı üstünlüğü esas olmasına rağmen, bu durum ikinci planda kalmaktadır. Özür grubu atamalarında 1-2 yıllık öğretmen 20-30 puanla istedikleri yerlere giderken, isteğe bağlı yer değiştirme talebinde bulunan öğretmenler yüksek puanlarla istedikleri illere atanamıyor. Özür gruplarına tüm boş kadrolar gösterilirken, iller arası yer değiştirme talebinde bulunan öğretmenlere ya 5-10 okul açılmakta ya da hiç açılmamaktadır.
Bunun sonucunda zorunlu hizmet bölgelerinde kalan öğretmenler, isteğe bağlı yer değiştirememeleri nedeniyle, bu bölgelerden kaçmak için çeşitli yollara başvuruyorlar. Bu yollar arsında sahte evlilik, çalışmayan eşe sigorta yaptırma gibi yollar.
Bu yollara başvurmadan, hakkıyla, başka illere yer değiştirme talebinde bulunan öğretmenler için, yer değişikliği neredeyse imkânsızlaştı. Örneğin, 2025 yılında 112 700 öğretmen iller arası yer değiştirme isteğinde bulunmasına rağmen bunlarda sadece 14 720 öğretmenin yer değiştirme isteği gerçekleşmiştir. Yani iller arası yer değiştirme isteğinde bulunan öğretmenlerden sadece % 13.05’inin bu isteği gerçekleşmiştir.
İller arası yer değiştirmede eş durumu ve sağlık durumu mazeretinden yararlanamayan öğretmenler için bir çözüm bulunması, bu öğretmenlerin başka illerde de çalışmasına fırsat verilmesi gerekiyor.
Bunun yolu da ücretli öğretmen çalışsın çalışmasın illerde bulunan bütün boş norm kadro açıklarının talepte bulunan öğretmenlere açılmasıdır. Bunun sonucunda öğretmenler, hem sahte yer değiştirme yollarına tevessül etmeyecekler, hem de hakları olan normal yer değiştirme yoluyla başka illerde hizmet etme olanağına kavuşacaklardır.